Yalan Haberlerin Haber Değeri, Yapısal Özellikleri ve Dolaşım Biçimleri: Teyitli Örnekler Üzerinden Bir Analiz

Özet

Haber üretim ve tüketiminde yeni medya ortamlarının öne çıkmasıyla birlikte yalan veyanıltıcı içerikler, bilgi kirliliğine yol açmasının yanı sıra kamusal tartışmaları, toplumsalalgıları ve siyasal süreçleri etkileyen önemli bir sorun haline gelişmiştir. Bu tür içerikler çoğuzaman doğrulukları sorgulanmaksızın tüketilmekte, haber biçimine benzer sunumlarına bağlıolarak geniş kitleler tarafından “gerçek” olarak algılanabilmektedir. Bu çalışma, yalan habersorununu içerik doğruluğu tartışmasının ötesine taşıyarak, medyada dolaşıma sokulan yanlış-yanıltıcı içeriklerin hangi habercilik kodları aracılığıyla “haber gibi” sunulduğunu açığaçıkarmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, Türkiye’de dezenformasyonla mücadele edenplatformlardan teyit.org tarafından 01.09.2024-01.10.2025 tarihleri arasında yanlış ya da yanıltıcı olarak işaretlenmiş 583 içerik ele alınmıştır. Amaçlı örnekleme yöntemi esas alınarakörnekleme dahil edilen içerikler, haber değerleri, 5N-1K uygulaması, kurgu formatı, nesnellik, görsel kullanım ve dolaşım kanalları gibi kategoriler üzerinden içerik analizi yöntemiyleincelenmiştir. Araştırma bulguları, yalan haberlerin gazetecilikte önemli ve kamusal etkipotansiyeli yüksek güvenlik ve siyaset gibi toplumsal hassasiyet içeren konulara odaklandığını, haber değerlerinden özellikle olumsuzluk, güncellik, etki ve sürpriz unsurları yoğun biçimdekullandığını göstermektedir. Bu tür içeriklerin gazetecilik değerlerini, yapılarını ve sunumstillerini stratejik olarak taklit ederken epistemik temellerini baltalayan bir uygulama olarakanlaşılması gerektiği sonucuna varılmıştır.